Kunst en cultuur

Ordinaire art-napping

Kunstroof uit de Kunsthal! Het was het eerste wat ik dinsdagochtend op de radio hoorde. Helaas was ik zo duf en stond de radio zo zacht dat ik de rest van het bericht niet hoorde. Pas later op de dag werd de omvang van de roof duidelijk: zeven schilderijen. Gejat, weg, verdwenen, zoek.

Het zien van de beelden op tv gaf een surrealistisch gevoel. Waar was de inbraakschade? Waar lagen de glassplinters? Het was dat de verslaggever erop wees, maar anders had ik de bandensporen in het gras niet eens gezien. Hoe naïef kon ik zijn? Het moet een echte ‘Thomas Crown Affair’-roof zijn geweest.

Drie van de zeven gestolen kunstwerken


Deze film, waarvan het origineel uit 1968 komt, is in 1999 in de remake gegaan, nu met acteurs als Pierce Brosnan en Rene Russo. In deze film steelt Thomas Crown (Brosnan) op ingenieuze wijze een doek van Monet uit een museum in New York. Onder het toeziend oog van beveiliging en camera’s. En daarmee houdt elke andere vergelijking met de roof uit de Kunsthal op.
De afgelopen 25 jaar zijn er veel vaker kunstwerken gestolen. En niet alleen in Nederland. Het is dus geen nieuw fenomeen. Je zou haast zeggen dat er een goed en gedegen mechanisme in werking treed bij kunstroof. Niets is minder waar.

In dit land doen we namelijk niet aan gedegen onderzoek naar kunstroof. Bij het KLPD is slechts een handjevol kunstkenners actief. Die kunnen er ook niets aan doen dat ze het niet kunnen bijbenen. Maar noem het dan geen ‘Expertisecentrum Kunst- en Antiekcriminaliteit’. Het zijn vooral de kunstexperts en privé-detectives die in een aantal gevallen ervoor zorgen dat geroofde kunst wordt teruggevonden. Een heel enkele keer gaat het om een crimineel die toevallig weet waar een kunstwerk zich opoudt. Helaas is Kees Houtman niet meer te vragen voor goed en gedegen zoekwerk. Hij is geliquideerd.

Particuliere kunstkenners en beveiligers proberen al jaren – tevergeefs – deze tak van criminaliteit tegen te gaan door verschillende initiatieven op te zetten. Ze willen databases met gestolen kunst toegankelijk maken voor een groter publiek. Denk hierbij aan kunsthandelaars en kunstkenners. De databases bestaan. Alleen, ze zijn slechts toegankelijk voor een klein groepje politiemensen. Waarschijnlijk die van het eerder genoemde ‘Expertisecentrum’.

Een veel rigoureuzere maatregel is die van Ton Cremers, zelfstandig kunstbeveiligingsexpert. Hij roept op tot het niet meer verzekeren van kunst. Het is dan minder interessant voor een dief om kunst te stelen. Hoe dat zit?

De vier andere kunstwerken.


Als kunstwerken worden teruggevonden, blijft het hoe en wat vaak buiten beeld. Dat voedt het gerucht dat verzekeringsmaatschappijen losgeld zouden betalen om een kunstwerk terug te krijgen. Er wordt dan ook wel gesproken over ‘art-napping’. Oftewel ‘kidnapping zonder gedoe’, zoals The New York Times het heeft genoemd. Een schilderij huilt niet en honger krijgen is ook niet aan de orde.
Een kunstwerk kan miljoenen waard zijn. Dat weet de dief. Zelfs al krijgt hij er maar 50.000 euro voor, dan nog is zijn missie geslaagd. Stop je dus met verzekeren, dan is het roven van kunst met dit doel niet meer rendabel. Het kan een effectieve maatregel zijn. Zeker tegen dieven die inderdaad aan art-napping doen.

Maar wie zegt dat het hier om ontvoering gaat? Kijk, die schilderijen zijn echt niet aan de straatstenen te slijten. Zomaar verkopen via een veilinghuis is onmogelijk. Misschien is het toch gewoon kunst op bestelling. Een of andere oliebaron, die zo narcistisch is om een kamer in te richten als privé-museum.

Tegen dat soort roof werkt deze maatregel niet. Haal kennis in huis. Begin op de universiteit bij opleidingen geschiedenis en kunstgeschiedenis. Bied een speciale master aan, waarin studenten zich kunnen specialiseren in het tegengaan van kunstroof. Werk samen met studies als criminologie en rechten. Zo kan het ‘Expertisecentrum’ van de KLPD uitgroeien tot iets groters. Betrek hier ook de particuliere kunstkenners, handelaren en veilinghuizen bij. Neem hun ervaring en ideeën mee. Maakt niet uit hoe. Maar doe iets!